قبلى خاتمه مىدهد . آيات قبلى منسوخ و آيات بعدى كه در حكم خود حكومت بر آنها دارند ناسخ ناميده مىشوند . چنانچه در اول بعثت مسلمانان دستور داشتند كه با اهل كتاب با مسالمت به سر برند . فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأتِىَ اللَّهُ بِامْرِهِ « 1 » پس عفو كنيد ، ببخشيد و ناديده بگيريد ، تا امر خدا بيايد . پس از چندى آيه قتال آمد و به حكم مسالمت خاتمه داد و فرمود : قاتِلُوا الَّذينَ لايُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَلا بِالْيَوْمِ الْاخِرِ وَلايُحَرِّمُونَ ماحَرَّمَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَلايَدينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذينَ اوتُوا الْكِتابَ « 2 » قتال كنيد با آن دسته از اهل كتاب كه به خدا و روز جزا ايمان نداشته و آنچه خدا و رسول حرام كرده‌اند را حرام نمىدانند و به راه دين حق نمىآيند . نسخ در قرآن كريم بيان انتهاء زمان اعتبار حُكمِ منسوخ است . به اين معنى كه مصلحت جعل و وضع حكم اولى ، مصلحتى محدود و موقت باشد و طبعاً اثرش نيز كه حكم است محدود و موقت درمىآيد و پس از چندى حكم دومى پيدا شده و خاتمه يافتن مدت اعتبار حكم اولى را اعلام مىكند . و نظر به اينكه قرآن مجيد در مدت بيست و سه سال تدريجاً نازل گشته ، اشتمالش به چنين احكامى كاملًا قابل تصور است . « 3 » » بنابر آنچه بيان شد معلوم گشت كه مقصود از نسخ به پايان رسيدن اقتضاى يك حكم است كه توسط آيه‌اى بيان شده بود . و به جهت فراهم شدن شرايط

--> ( 1 ) - بقره 109 ( 2 ) - توبه 29 ( 3 ) - قرآن در اسلام ، ص 59 تا 61